Jan Fabre: “The Power of Theatrical Madness” | Μέγαρο Μουσικής Αθηνών (14/11/2012)

3

16/11/2012 από cmorfakis

«Το θέατρο και ο χρόνος έχουν αλλάξει μέσα σ΄αυτά τα τριάντα χρόνια», είπε ο Φαμπρ, ξετυλίγοντας τις σκέψεις και τις απόψεις του για τη δουλειά αλλά και τον κόσμο γύρω μας. «Τότε όταν ερχόταν ένα φαξ στο γραφείο, κάναμε γιορτή. Σήμερα έχουμε το facebook και το twitter. Ξεκίνησα να περιοδεύω και πάλι με τα δύο αυτά έργα μου _έχω ήδη πάει στη Βραζιλία, στη Βιέννη, γιατί πιστεύω ότι με τον χρόνο κερδίζουν σε δύναμη. Θα τα παρομοιάζει με δύο σολομούς που ανεβαίνουν αντίθετα στο ρέμα του ποταμού….Κι επειδή σήμερα όλα τρέχουν πολύ γρήγορα και τα θεάματα είναι σύντομα και κυρίως διασκεδαστικά, εγώ θέλησα να επιστρέψω σε κάτι που διαρκεί πολύ. Ομολογώ ότι πολλές φορές βρίσκω πιο ριζοσπαστικές τις δικές που παραστάσεις από εκείνες νεώτερών μου δημιουργών. Επιμένω λοιπόν στη διάρκεια και την επανάληψη, μια επανάληψη που γίνεται σε πραγματικό χρόνο. Τελικά αυτό που με ενδιαφέρει είναι η πραγματικότητα του χρόνου. Γι΄αυτό και το επόμενο βήμα μου είναι μια 24ωρη παράσταση με αρχαίες τραγωδίες, ώστε να διερευνήσω τι σημαίνει κάθαρση στον σημερινό κόσμο». TO BHMA  (14/11/2012).

Θεωρώ πολύ σημαντικό το γεγονός ότι σε μια τόσο δύσκολη και κρίσιμη περίοδο για τη χώρα το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών επιλέγει να παρουσιάσει δυο εμβληματικές παραστάσεις του Jan Fabre, για τις οποίες ο ίδιος δεν θα αμειφθεί (όπως επέλεξε), ενώ το κόστος της παραγωγής, ανέλαβε (πλήρως σχεδόν) ένας φίλος χορηγός του Fabre από την Αμβέρσα. Λάτρης της Ελλάδας, και τακτικός επισκέπτης της, ο Φλαμανδός δημιουργός θεωρείται ένας από τους κορυφαίους εν ζωή δημιουργούς παγκοσμίως. Πολυπράγμων και πολύπλευρος, ριζοσπαστικός και ανατρεπτικός καλύπτει με το έργο του ένα ευρύ φάσμα της καλλιτεχνικής δημιουργίας ως εικαστικός, περφόρμερ, δραματουργός, χορογράφος, σκηνοθέτης και συγγραφέας. Θα χαρακτήριζα τον Jan Fabre ως ένα ουμανιστή καλλιτέχνη που υπερβαίνει την εποχή του! Ίσως και για αυτό  τα έργα του να φαίνονται σε κάποιους τόσο προκλητικά καθώς ξεπερνούν και συνθλίβουν τα σημερινά στεγανά και ανοίγουν ένα παράθυρο στο μέλλον.

Οι λάτρεις του Jan Fabre πλημμύρισαν την Αίθουσα Νίκος Σκαλκώτας για να παρακολουθήσουν την sold out παράσταση The Power of Theatrical Madness, και παρά την τετράωρη διάρκεια της παρέμειναν ως το τέλος αποθεώνοντας τον Fabre και τους εξαιρετικούς ερμηνευτές με ένα παρατεταμένο και φρενήρη χειροκρότημα. Ήταν ευτυχής συγκυρία το γεγονός ότι όχι μόνο κατάφερα να παρακολουθήσω την παράσταση αλλά ότι μπορούσα να παρατηρώ τις αντιδράσεις του ίδιου του Jan Fabre που καθόταν μπροστά μου, δίπλα στο πίνακά ελέγχου δίνοντας οδηγίες στον τεχνικό σκηνής ούτως ώστε να επιτευχθεί το καλύτερο δυνατό εικαστικό αποτέλεσμα. Παρατηρώντας τον έβλεπες ένα άνθρωπο που αντλεί απίστευτη ενέργεια και δύναμη από το έργο του και αυτό αντανακλάται στις χειρονομίες και τις κινήσεις του… ενθουσιαζόταν με συγκεκριμένες σκηνές, ταυτιζόταν με την υπερπροσπάθεια των ερμηνευτών του, σιγοψιθύριζε τις σκέψεις του και γενικά ήταν ανήσυχος καθώς αναστοχαζόταν διαρκώς πάνω στο ίδιο του το έργο από το οποίο αντλούσε τεράστια ικανοποίηση… στο τέλος χειροκροτούσε σαν μικρό παιδί σε μια διονυσιακή έξαψη!!!

Το The Power of Theatrical Madness αποτελεί μια εμβληματική παράσταση σταθμό στην ιστορία του σύγχρονου θεάτρου που αναδεικνύει τη δύναμη της θεατρικής τρέλας η οποία αναδιαμορφώνει ότι ονομάζεται μη δραματοποιημένο θέατρο. Ως έργο είναι μια αφηγηματικά συγκροτημένη, σύνθετη και πολυεπίπεδη παράσταση που στην ολότητά της αποτελεί ένα έργο τέχνης πρώτου μεγέθους. Παράλληλα, είναι μια παράσταση βιωματική για τους θεατές (λόγω της μεγάλης διάρκειας) αλλά και ένα είδος δοκιμασίας για τους ηθοποιούς-ερμηνευτές που πρέπει να ξεπεράσουν τις αντοχές τους και να φτάσουν το σώμα τους στα όρια των δυνατοτήτων του. Η θεατρική τρέλα είναι αυτή που υποτάσσει τους πάντες.

Κεντρικό σημείο στην ιστορία που αφηγείται ο Fabre είναι η βαγκνερική οπερετική τετραλογία Der Ring des Nibelungen (Το Δαχτυλίδι των Νιμπελούνγκεν). Για το Fabre ο Richard Wagner είναι ο αναμορφωτής της όπερα που από ένα λαϊκό είδος διασκέδασης τη μετατρέπει σε ένα υψηλής αισθητικής έργο τέχνης. Οι εμβληματικές σκηνοθετικές και σκηνογραφικές του καινοτομίες όπως η αντικατάσταση του άπλετου σκηνικού φωτισμού με το υποβλητικό ημίφως αποτέλεσαν για τον Fabre κομβικό σημείο στην ιστορία του θεάτρου. Ως φόρο τιμής προς το μεγάλο δημιουργό ο Fabre απαιτεί κάθε ηθοποιός να γνωρίζει τη χρονιά που έκανε πρεμιέρα το οπερετικό του αριστούργημα. Και αυτό διαπερνά όλη την παράσταση από την πρώτη σκηνή που μια ηθοποιός προσπαθεί να εισέλθει στην σκηνή και απωθείται βίαια μέχρι να απαντήσει σωστά στο επαναλαμβανόμενο ερώτημα «1876;» (χρονιά της πρεμιέρας του Το Δαχτυλίδι των Νιμπελούνγκεν) ως τις επαναλαμβανόμενες απαγγελίες των ημερομηνιών πρεμιέρας ορισμένων σπουδαίων παραστάσεων του 20ού αιώνα.

Γίνεται αντιληπτό πως για τον Fabre το να γίνει κανείς αποδεκτός στο σανίδι, τόπο γέννησης της θεατρικής πράξης, δεν είναι εύκολη υπόθεση. Απαιτεί θεατρικές γνώσεις (οι επαναλαμβανόμενες απαγγελίες των ετών πρώτης παρουσίασης κορυφαίων παραστάσεων καθ’ όλη τη διάρκεια της παράστασης είναι χαρακτηριστικές), σκυλίσια υπακοή (η σκηνή που ως υπάκουα σκυλιά οι ηθοποιοί ακολουθούν το βασιλιά είναι χαρακτηριστική) και στρατιωτική πειθαρχεία (η σκηνή με το χορευτικό που παραπέμπει σε στρατιωτικές ασκήσεις επιδείξεως είναι χαρακτηριστική). Οι ηθοποιοί από την ώρα που ανέβουν στη σκηνή μεταμορφώνονται και γίνονται πλάσματα που γλιστρούν από τη μια φύση στην άλλη, γίνονται τέρατα, ζώα, αλλάζουν φύλλο και παίζουν με την σεξουαλικής τους  ταυτότητα, εκτίθενται σε όλες τις αισθήσεις τα ορμέμφυτα και τις απωθημένες επιθυμίες τους και όλα αυτά διαγράφονται στα γυμνά σώματα και τις εκφράσεις τους.

Ταυτόχρονα, σε ένα δεύτερο επίπεδο, ο Fabre αναβιώνει το παραμύθι Kejserens nye klæder (Τα καινούργια ρούχα του βασιλιά) του Hans Christian Andersen. Κεντρικό πρόσωπο είναι ο βασιλιάς και το alter ego του (αυτός ο αντικατοπτρισμός των δυο βασιλιάδων μου θύμισε το πάνω και το κάτω ενός τραπουλόχαρτου).  Χαρακτηριστική είναι η εικόνα με την είσοδο των δίδυμων γυμνών βασιλιάδων που παίρνουν τη θέση τους πάνω στην σκηνή επιδεικνύοντας  τα «καινούργια» τους ρούχα. Τα βατράχια που ξεπηδούν στη σκηνή μέσα από τις βασιλικές κορόνες είναι μια άλλη έμμεση αναφορά στο παραμύθι The Frog Prince (Ο πρίγκιπας βάτραχος) των Brothers Grimm. Η πολτοποίηση τους από τους ηθοποιούς είναι ίσως και από τις πιο σοκαρίστηκες σκηνές του έργου, απαραίτητη ίσως θυσία για να ξεκινήσει η θεατρική πράξη. Εντυπωσιακή πάντως στην πορεία του έργου και η μετατροπή των βασιλιάδων σε βατράχια με μια απίστευτη κάμψη και κινησιολογία του γυμνού τους κορμιού.

Τέλος, το The Power of Theatrical Madness ασχολείται με τους βασικούς κανόνες της εξουσίας. Οι διαταγές και η υποταγή κυριαρχούν στην σκηνική δράση. Οι ηθοποιοί χάνουν την ατομικότητα τους και υποτάσσονται στην εξουσία της θεατρικής πράξης. Τα όριά τους εξωθούνται στα άκρα καθώς μέσα από μια «τελετουργική» επανάληψη κινήσεων και απαγγελιών δοκιμάζονται για την ικανότητά τους να υπηρετούν τη θεατρική τέχνη.

Δεν θα πρέπει να ξεχνάμε ότι έκτος από την ιδέα, σκηνοθεσία, φωτισμούς, σκηνικά και χορογραφία του Jan Fabre σημαντικό ρόλο στην επιτυχία της αναβίωσης της παράστασης The Power of Theatrical Madness παίζουν και οι υψηλών προδιαγραφών και άψογα εκτελεσμένες χορογραφίες των ηθοποιών – ερμηνευτών της παράστασης. Η δύναμη και ενέργεια που έβγαλαν επί σκηνής και η απίστευτη αντοχή που επέδειξαν εκτελώντας μια δύσκολη και επαναλαμβανόμενη χορογραφία απέσπασαν τον θαυμασμό των θεατών. Ιδιαίτερη αναφορά θα ήθελα να κάνω στους εκπληκτικούς Έλληνες ερμηνευτές, το Γιώργο Κοτσιφάκη και το Ντένη Μακρή, που με την πηγαία ερμηνευτική τους ικανότητα αποδεικνύουν ότι η χώρα διαθέτει ένα δυναμικό χορευτών – ηθοποιών που μπορεί να σταθεί επάξια σε διεθνής παραγωγές συγκρινόμενο με ξένους συναδέλφους τους.

Το The Power of Theatrical Madness είναι μια παράσταση που μας προκαλεί να επαναπροσδιορίσουμε τη σχέση μας με τις κυρίαρχες θεατρικές σκηνικές συμβάσεις και την κρατούσα σκηνική αισθητική: Πρώτον, ο παραστασιακός χρόνος, με μια διάρκεια εντυπωσιακά μεγάλη, ύστερα ο σκηνικός χώρος με μια σειρά από σπουδαίους πίνακες ζωγραφικής ως φόντο πίσω από τα τολμηρά κινησιολογικά διαβήματα που ήσαν μεταξύ τέχνης και ζωής, εικαστικής έκφρασης και χορού, τρίτον η θέση του θεατή απέναντι στη real action. Είναι ένα θέατρο που οδηγεί στην υπέρβαση των ορίων, οργιαστικό, διονυσιακό, ασκητικό, τραγικό ως ένα βαθμό αλλά και λυτρωτικό στο τέλος που ασκεί αμείλικτη κριτική σε κάθε είδους εξουσία οικονομική, θρησκευτική, κοινωνική, πολιτική, πολιτισμική.

Για ακόμη μια φορά στο τέλος της παράστασης ένοιωθα συγκλονισμένος και αναγεννημένος. Είναι αρκετά δύσκολο να περιγράψω τα συναισθήματα που προσκαλεί αυτή η εμβληματική παράσταση. Την ένταση και υπερδιέργεση του μυαλού που προσπαθεί να αφομοιώσει την πλούσια εικονολογία με τις αρχετυπικές εικόνες της ζωής και του θανάτου, του έρωτα και της σεξουαλικότητας, της εξουσίας και της βίας αλλά και τη δυσκαμψία και ρίγη του κορμιού από την πολύωρη στάση στην ίδια θέση. Τα συναισθήματα εναλλάσσονται με ταχύτητα ενώ τις περισσότερες φορές συμπάσχεις με τους ηθοποιούς-ερμηνευτές. Το σκηνικό περιβάλλον σε παρασύρει σε ένα διαφορετικό χωροχρονικό συνεχές που καλείσαι να διαχειριστείς και να γίνεις μέρος του. Ο Jan Fabre και η δύναμη της θεατρικής του τρέλας μέσω αυτής της παράστασης σε μεταμορφώνουν ολοκληρωτικά. Σε προκαλούν να επαναδιαπραγματευθείς θεμελιώδη ζητήματα αλλά και το τι πραγματικά είναι το σύγχρονο θέατρο.  Πραγματικά επιθυμώ να ξαναζήσω (δεν λέω παρακολουθήσω καθώς είναι μια βιωματική εμπειρία) αυτή την παράσταση – έργο τέχνης!!!

Advertisements

3 thoughts on “Jan Fabre: “The Power of Theatrical Madness” | Μέγαρο Μουσικής Αθηνών (14/11/2012)

  1. Ο/Η fiascooo λέει:

    Εκπληκτικός ο Jan Fabre!!!

  2. Ο/Η Skye 'Jasta' Pilaftsi λέει:

    Ο χορευτης λεγεται Γιωργος Κοτσιφακης… Αν ειναι να κανετε ιδιαιτερη αναφορα ας την κανετε σωστα τουλαχιστον…

    • Ο/Η cmorfakis λέει:

      Ευχαριστώ για την επισήμανση …δική μας παράβλεψη η οποία διορθώθηκε στο κείμενο… ο δαίμων του τυπογραφείου μας χτύπησε :Ο)
      Νομίζω ότι άξιζε ιδιαίτερη αναφορά μιας και η ερμηνεία και το ταλέντο του είναι αναγνωρισμένο διεθνώς.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Μαζί με 1.632 ακόμα followers

Αρέσει σε %d bloggers: